მშენებლობა კლიმატის ცვლილების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან წყაროდ ითვლება. ამაზე გაცილებით ნაკლებს საუბრობენ, ვიდრე ტრანსპორტსა ან ენერგეტიკაზე. ცემენტის წარმოება გლობალური ნახშირბადის ემისიის დაახლოებით 6 პროცენტს შეადგენს. ფოლადის გამოდნობა კი ქვანახშირს საჭიროებს. ხშირად მისი გამოდნობის ტემპერატურა 2 500 გრადუსს სცდება. ეს ორი მასალა დღეს მსოფლიოს შენობების უდიდესი ნაწილის ასაშენებლად გამოიყენება. 

ამ ფონზე ხე, სამშენებლო მასალის სახით, ბოლო წლებში ყურადღებას იპყრობს.  ამჯერად მისი დადებითი ეფექტი კვლევებით, ციფრებითა და ინჟინრული გათვლებითაა დადასტურებული. ამ ბლოგში განვიხილავთ, რამ განაპირობა ეს ინტერესი და სად შემოდის სხვა მასალები, სადაც ხე ნაკლებად პრაქტიკულია.

ხე ნახშირბადს გამოყოფს თუ ინახავს?

ხე ზრდის პროცესში ატმოსფეროდან ნახშირბადის დიოქსიდს შთანთქავს და მას ღეროში, ტოტებში, ფესვებსა და ნიადაგში ინახავს. მოჭრის შემდეგ ეს ნახშირბადი უკვე შექმნილ პროდუქტში, მაგ. ავეჯში, კვლავ ინახება. 

ბეტონისა და ფოლადის წარმოება სხვა ლოგიკით მუშაობს. ქვანახშირის ნახშირბადი ბუნებრივი ციკლის გარეშე ვეღარ გადამუშავდება და ის ატმოსფეროში რჩება. სწორედ ეს განსხვავება აისახა USDA Forest Service-ის მონაცემებში: ხის კარკასით აგებული შენობა ფოლადის კარკასიანთან შედარებით 26 პროცენტით ნაკლებ ნახშირბადს გამოყოფს, ბეტონის კარკასიანთან შედარებით კი - 31 პროცენტით ნაკლებს. თუ ხის სახლი 150 წელი დგას, ნახშირბადი იქამდე ინახება, სანამ შენობა ფუნქციონირებს.

ხე ასევე განახლებადი რესურსია. სწორი მეტყევეობის პირობებში, სადაც მოჭრილი ხის ნაცვლად ახალი ინერგება, ციკლი მუდმივია. ბეტონი, ქვანახშირი და ფოლადი ამ კუთხით განსხვავდება: ის ბუნებაში ვეღარ ბრუნდება.

 ხე მრავლოსართულიანი შენობებისთვის

ხის მასობრივი სამშენებლო გამოყენება ახალ პროდუქტთან, CLT-სთან, ანუ ჯვარედინად შეფენილ ხის ფილასთანაა დაკავშირებული. ის შედგება ხის ფენებისგან, რომლებიც მართობულადაა დახარისხებული. 

CLT-ის გამოყენება ევროპაში 1990-იანი წლებიდან, ავსტრიასა და გერმანიაში, დაიწყო. 2000-იანებში ის ბინების მშენებლობაში ფართოდ გავრცელდა. ნაწილობრივ იმიტომ, რომ ევროპის სამშენებლო სტანდარტები ნახშირბადის კვალს ითვალისწინებს და CLT ამ კუთხით ბეტონს სჯობს. ჩრდილოეთ ამერიკაში ყველაზე ცნობილი მაგალითია ვანკუვერის British Columbia-ს უნივერსიტეტის 18-სართულიანი Brock Commons Tallwood House. ამ შენობაში 1 900 ტონაზე მეტი ნახშირბადის დიოქსიდია “შენახული.”

კანადის მთავრობამ 2013–2017 წლებში 5 მილიონი დოლარი დახარჯა ხის სიმაღლეზე მშენებლობის კომერციული შესაძლებლობის დასადასტურებლად. ამ ინიციატივის შედეგად კანადის სამშენებლო კოდექსმა ხის ფრეიმიანი კონსტრუქცია პირველად 6, შემდეგ კი - 12 სართულამდე დაუშვა. ამ ეტაპზე კანადაში 500-ზე მეტი საშუალო სიმაღლის ხის შენობაა. 

CLT-ის სამონტაჟო სიჩქარე ბეტონთან შედარებით ასევე განსხვავებულია. ფაქტორები ურბანულ გარემოში, სადაც სამეზობლო პირობები მნიშვნელოვანია, პრაქტიკულ უპირატესობას ქმნის. ზოგი პროექტი მონტაჟში კვირებს ზოგავს, განსაკუთრებით მაშინ, როცა შენობა ისედაც სამშენებლო გარემოშია.

ხე ინტერიერში – კარკასიდან იატაკამდე

ინტერიერში ხე მხოლოდ სამშენებლო მასალის ფუნქციას არ ასრულებს.  ხის ზედაპირი ტემპერატურულად ბეტონისა ან ქვისგან განსხვავებით ნეიტრალურ შეგრძნებას იძლევა და ეს ყოველდღიურ გამოყენებაშიც შესამჩნევია. ფსიქოლოგიური კვლევებიც ადასტურებს, რომ ხის ზედაპირთან სიახლოვე ადამიანებში სტრესის დონესა და გულისცემის სიხშირეს არეგულირებს. 

ხის ავეჯის საღებავი ორ ამოცანას – დაცვა და ვიზუალი – ასრულებს. ხის ბოჭკო ტენის, პირდაპირი მზის სხივებისა და მექანიკური ზემოქმედების მიმართ მგრძნობიარეა. საღებავების შერჩევისას ხის ჯიში მნიშვნელოვანია – ფოთლოვანი და წიწვოვანი ჯიშები სხვადასხვა პროდუქტს საჭიროებს, ვინაიდან მათი ბოჭკოს სიხშირე განსხვავდება. სწორი საფარი ამ სამ ფაქტორს ამცირებს და ზედაპირის გამძლეობას ზრდის.

ხის ნატურალური მასალა ყოველთვის პრაქტიკული არ არის. სველ სივრცეებში – სამზარეულო, აბაზანა, დერეფანი – ხის პარკეტი ტენს შთანთქავს, სტრუქტურას იცვლის და ზომაში იზრდება. ამ შემთხვევაში სხვა ვარიანტები მეტად გამოდგება.

ლამინატი ხის ვიზუალურ ეფექტს ქმნის და  ტენის მიმართ მედეგია. მისი მრავალფენიანი სტრუქტურა ტემპერატურის ცვლილებებზე ნაკლებად რეაგირებს. ლამინატის ფასები, პარკეტთან შედარებით, ჩვეულებრივ, დაბალია, ხოლო დაგება – გამარტივებული. ეს ვარიანტი მაშინ გამოდგება, როცა ხის ვიზუალია სასურველი, მაგრამ სივრცის პირობები ნატურალური ხისთვის შეუსაბამოა.

კერამიკა ან პორცელანი ტენს, სიცხესა და მექანიკურ ზემოქმედებას კარგად უძლებს. სწორი ნაკერი და სუბსტრატი ამ შემთხვევაში ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც თავად ფილის ხარისხი. ფილის ამოვარდნა ან ბზარი ხშირად ფენის პრობლემიდან მოდის. ვერტიკალური ზედაპირებისთვის, მაგალითად, აბაზანისა და სამზარეულოს ფასადისათვის, ფილა ასევე ოპტიმალური ვარიანტია.

ხე და ეკო-მეგობრულობა

ხის სამშენებლო მასალად გამოყენების ზრდა ერთ კითხვას წარმოშობს: ეს ტყეების გაჩეხვას ხომ არ დააჩქარებს?

ტყის გაჩეხვის მთავარი მიზეზები მსოფლიოში სოფლის მეურნეობის მიწის გაფართოება და ქალაქგარეთ ურბანული განვითარებაა. CLT-ისთვის გამოყენებული ხე, უმეტეს შემთხვევაში, მართვადი და გრძელვადიანი წარმოების ტყეებიდან მოდის, ძველი ტყის ჩეხვა ამ პროცესის ნაწილი არ არის. 

ზოგ შემთხვევაში CLT-ის წარმოებაში ე.წ. ნარჩენი ხეც გამოიყენება. ტყის სართველი, წვრილი მასალა, რომელიც ადვილად ტყდება და ხანძრის რისკს ზრდის. შესაბამისად, ამ მასალის გამოყენება ტყისთვის სასარგებლოა, წარმოებისთვის კი – ეკონომიური.

ხე განახლებადი რესურსია. ქვანახშირი, ბეტონი და ფოლადი კი – არა. ეს სხვაობა მასალის მთლიანი სასიცოცხლო ციკლის შეფასებისას ყველაზე მკაფიოდ ჩანს.

ხის სამშენებლო მასალად გამოყენება გონივრული არჩევანია, რომელიც ციფრებს, კვლევებსა და ინჟინრულ გათვლებს ეყრდნობა. CLT-ის მრავალსართულიანი შენობები, ხის პარკეტი, სწორად შერჩეული საფარი – ეს ყველაფერი ერთი დიდი პროცესის ნაწილია: მასალა, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში გაგიძლებთ, შეინახავს  ნახშირბადს და, საბოლოოდ, გარემოზე ნაკლებად ზემოქმედებს. 

იქ, სადაც ხე ნაკლებად პრაქტიკულია, მაგალითად, ტენიანი და ნოტიო სივრცეებისთვის, ლამინატი და ფილა გამოიყენება. მასალის არჩევანი სივრცის ფუნქციაზე, პირობებსა და გამოყენების ინტენსივობაზეა დამოკიდებული. ეს ლოგიკა – სწორი მასალა სწორ ადგილას – ყველა სწორი სამშენებლო გადაწყვეტილების საფუძველია.

“ნოვაში” ხის ავეჯის საღებავების, იატაკის ფილების და ლამინატის კატალოგები ხელმისაწვდომია ონლაინ შეკვეთით ან ჩვენს ნებისმიერ ფილიალში.